Obesitas: eigen schuld dikke bult of vet oneerlijk?

Afgelopen week was ik in Glasgow voor het Europese Obesitas congres. 4 dagen lang, de hele dag van half 9 tot 18 uur, in 4 verschillende zalen tegelijkertijd waren er praatjes van allerlei wetenschappers over obesitas. Over de oorzaken en misschien wel nog belangrijker: de mogelijke oplossingen. Deelnemers van over de hele wereld: veel artsen, onderzoekers, verpleegkundigen, helaas geen andere leefstijlcoach tegengekomen :-). En waarom sluiten duizenden mensen zich nou vrijwillig 4 dagen op in een congres centrum in het o zo mooie groene Schotland? Omdat obesitas een wereldwijde epidemie is, omdat we met z’n allen steeds zwaarder worden, en hierdoor steeds ongezonder. Omdat de helft van de volwassen Nederlanders te zwaar is (BMI boven de 25) en 15% obesitas heeft (BMI boven de 30). In 1990 was dit nog resp 35% en 6%. En in de UK inmiddels al 30% van de volwassen vrouwen obesitas heeft.

Mijn grootste inzichten van het congres zijn: dat 1. de oorzaken van obesitas zeer divers zijn, grotendeels vanuit onze genen en onze biologie komen, en de mogelijke oplossingen dus ook zeer divers moeten zijn. En dat we nog heel ver van maatwerk af zijn, maar dat dat wel de toekomst heeft.  En 2, nog meer het inzicht dat obesitas een chronische, progressieve ziekte is. Een ziekte die je in principe houdt dus, en steeds erger wordt. Obesitas is een ziekte, dus niet eigen schuld, dikke bult. Want sinds wanneer is het hebben van een ziekte een kwestie van schuld? Zeker als je naar punt 1; de oorzaken van obesitas kijkt. Kun jij iets doen aan jouw genen? Of aan het gewicht van je moeder toen je geboren werd? Of aan dat je als kind een vorm van misbruik of trauma hebt opgelopen?

Stigmatisering

Er was ook een groep mensen met obesitas, de patiënten. Een aantal hielden ook een lezing: over hoe het is om obees te zijn. Over de ziektelast, de vooroordelen, stigmatisering, de discriminatie, Uit een enquete bleek dat maar 26% van de patiënten zich met respect behandeld voelde door zorgverleners. 26%! Dat is toch schokkend? 3/4 voelt zich dus niet met respect behandeld. Ik probeerde me dat voor te stellen: dat ik naar een zorgverlener ga voor hulp, medisch of bijvoorbeeld naar een coach, en dat die persoon me dan niet respectvol zou behandelen. Los van het feit of ik de behandeling krijg die ik graag wil. Als mens en als coach kan ik me er niets bij voorstellen. Maar na de verhalen en de onderzoeksresultaten die ik in Glasgow hier hoorde, weet ik dat het zo is.

De oorzaken van obesitas zijn divers en complex

Als me iets duidelijk is geworden na het aanhoren van 3 dagen lang lezingen, is dat obesitas een complexe ziekte is. En ja: het ontstaat door een verkeerde energiebalans; teveel eten/ te weinig bewegen. Maar waarom doen we dat? Laten we wel zijn, als de kous daarmee af was, zouden we én niet collectief te zwaar zijn, én niet met zoveel slimme mensen het er vier dagen over hebben in Glasgow.

Wat ik shocking vond was in hoeverre onze genen ons gewicht bepalen. Hier wordt veel onderzoek naar gedaan, en de schattingen lopen uiteen, en is is ook per individu anders. Bij sommige mensen is het gewicht maar voor 20% bepaalt door de genen, bij andere wel tot 70%. Dit laat nog best wat ruimte voor andere factoren, maar toch. Als je de “verkeerde” genen hebt, wordt je dus veel sneller dik dan iemand die minder genetisch gevoelig is voor gewichtstoename.

Hormonen

Wat ook goed is om te weten is dat onze hormonen van groot belang zijn. In een gezond lijf werken alle hormonen heel mooi samen om je gezond te houden. Maar als je lichaam uit balans raakt door overgewicht, werken diezelfde hormonen niet meer voor je, maar tegen je! Onze vetcellen zijn een orgaan, die via hormonen communiceren met ons brein. Uit onderzoek blijkt dat als je eenmaal obees bent, je hormonen en vetweefsel er alles aan zullen doen om je zo te houden. En dit is 1 van de verklaringen waarom het zo moeilijk is om op gewicht te blijven nadat je bent afgevallen.

Ook al is het afvallen zelf misschien niet zo moeilijk voor sommige mensen, dat gewicht behouden is het wel. En dat is de “schuld” van en je hormonen die in de war zijn (met name leptine, je verzadigingshormoon). Als je afgevallen bent, blijf je maar honger houden, omdat je vetcellen terug willen naar hun oude volume en dit aan je hersenen vertellen via je hormonen. Je hebt dus echt meer trek dan iemand met een “normaal gewicht’.

Verbranding

Een andere reden waarom het zo moeilijk is om op gewicht te blijven heeft te maken met je verbranding. Als je te snel te veel afvalt zonder tegelijkertijd aan spieroefeningen te doen, vertraagt je verbranding, ook als je niet meer op dieet bent. Je energiebalans gaat veel sneller uit evenwicht, omdat je minder energie verbrandt heb je ook minder energie nodig. Crashdiëten zijn daarom geen goed idee; blijvende leefstijlveranderingen, sommige medicijnen op basis van hormonen en als laatste optie bariatrische chirurgie wel.

Ik heb ook veel gehoord over gastric bypasses in Glasgow, en snap eindelijk waarom dit een goede oplossing kan zijn. Voor het geval dat jij dit ook nog niet weet: doordat er een stuk dunne darm wordt gepasseerd, komen de hormonen die zorgen voor honger- en verzadigingsgevoel weer in evenwicht. De meeste mensen hebben na een operatie simpelweg veel minder trek en zullen daarom afvallen. Zou je de operatie terugdraaien, dan veranderen de hormonen ook weer. Maar deze operatie werkt helaas niet bij iedereen, bij sommige mensen blijven de hongerhormonen sterk aanwezig. Zij zullen dus niet veel afvallen na een operatie.

Andere oorzaken van overgewicht waarvan ik lezingen bijwoonde zijn: slaapgebrek, verstoring van je biologische klok (veel belangrijker dan ik me realiseerde), niet genoeg water drinken, medicijngebruik, pijn, stress en daar aan gerelateerd heel heftig: misbruik bij kinderen. Niet dat als je obees bent je dus misbruikt bent, maar de kans op obesitas is 11 x groter als je als kind op wat manier dan ook met meerdere gevallen misbruik/mishandeling te maken hebt gehad, dan als je als kind dat niet hebt gehad. En trouwens ook op verslavingen, zelfmoord en allerlei ziektes.

Obesitas is een chronische, progresieve ziekte

Wat heel duidelijk werd is dat obesitas een chronische, progressieve ziekte is. Dit betekent dat je als je eenmaal echt te zwaar bent, je hier waarschijnlijk de rest van je leven last van zult hebben. En dat dat je gewicht waarschijnlijk ook steeds meer toe zal nemen, omdat zoals hierboven gezegd je lichaam en je hormonen steeds meer tegen je gaan werken. Het lukt veel mensen niet om blijvend af te vallen, omdat het lichaam dit niet toestaat. Natuurlijk zijn er altijd mensen die het wel lukt, maar daar staan veel meer mensen tegenover wie het niet lukt. En dat is geen kwestie van wilskracht, van doorzettingsvermogen of karakter, maar een resultaat van de ziekte.

Dit vind ik zelf vooral belangrijk om me te realiseren omdat er vaak gezegd wordt, ook door artsen, dat trajecten om af te vallen mislukken. Mensen vallen relatief gemakkelijk meer of minder kilo’s af, maar meestal komen ze er ook weer bij in de loop van de jaren.. Maar dat wil niet zeggen dat het traject dan ook mislukt is. Ten eerste kan een aantal jaren minder wegen al veel gezondheidswinst opleveren. Ten tweede is er in elk geval niet nog meer gewicht bijgekomen. Als je niets gedaan zou hebben, zou het gewicht na een paar jaar zeer waarschijnlijk (nog) veel hoger zijn. Iets doen is dus altijd beter dan niets doen.

Oplossingen?

En wat ook belangrijk is, is om je te realiseren dat er veel oorzaken zijn, en dat er dus niet 1 oplossing is. De oplossing tegen de obesitas epidemie bestaat niet en gaat er ook niet komen. Wat er hopelijk wel veel meer komt is dat we beter kunnen voorspellen welke aanpak voor wie werkt. Net als bij andere ziektes, zal er een behandelingsplan moeten komen waarin heel veel mogelijke oplossingen zijn, afhankelijk van wat de oorzaken zijn. Leefstijl is natuurlijk de basis hiervoor: het is belangrijk om je goed te voeden en voldoende te bewegen. Om aan stressreductie te doen, en voldoende te slapen. Maar ook om aan je mindset en je emoties te gaan werken, om bewust andere keuzes te gaan maken.

En daarna en daarnaast zijn er nog allerlei andere knoppen waaraan gedraaid kunnen worden: medicijnen: sommige medicijnen maken dik, dat is natuurlijk niet handig als je af wilt vallen. En er komen ook steeds meer medicijnen op de markt die op het vlak van de hormonen werken, zoals het GLP 1 medicijn dat het verzadigingshormoon in het lijf versterkt. En als ultieme ingreep bariatrische chirurgie, en zelfs daarna hebben sommige mensen nog medicijnen nodig om echt effect te bereiken.

Geen quick fixes dus, helaas. Maar wel een onwijs interssant vakgebied waarop nog heel veel te ontdekken en te ontwikkelen en te leren valt! Als leefstijlcoach help ik mensen met overgewicht. Wil je weten of ik iets voor je kan doen? Je leest hier meer over mijn aanbod.

ebook lekker onderweg

Ja ik wil het ebook Lekker (onder)weg

Schrijf je in voor mijn maillijst en je ontvangt gratis het ebook Lekker (onder)weg vol met tips voor een gezonde reis of dagje weg 

Je inschrijving is gelukt! Kijk in je mailbox voor jouw ebook